» » » مفهوم شناسی و شاخص‌های کسب و کار حلال از دیدگاه اسلام
مفهوم شناسی و شاخص‌های کسب و کار حلال از دیدگاه اسلام

در تلاش برای کسب روزی حلال، هم سعادت اخروی تأمین خواهد شد و هم کارآمدی دین در عرصۀ سامان‌بخشیدن به روابط تجاری به بهترین شکل ظهور خواهد کرد. بر این‌اساس، در نوشتار حاضر تلاش شد، اصول کسب‌وکار حلال با تکیه بر آیات و روایات برشمرده و تا حدودی تبیین شود. از جملۀ این اصول می توان به شاخص های کسب‌وکار اسلامی در عرصۀ حقوق و دستمزد، خرید و فروش، توزیع و مصرف، تبلیغات و ترویج و نیز شاخص‌های کلی در کسب‌وکار اسلامی اشاره کرد.

چکیده:

در نوشتار حاضر تلاش شده اصول کسب­وکار حلال با تکیه بر آیات و روایات برشمرده و تا حدودی تبیین شود. از جملۀ این اصول می­­توان به شاخص­های کسب­وکار اسلامی در عرصۀ حقوق و دستمزد، خرید و فروش، توزیع و مصرف، تبلیغات و ترویج و نیز شاخص­های کلی در کسب­وکار اسلامی اشاره کرد.
بی­شک یکی از دغدغه­های مهم هر مکتب و نظام فکری که مدعی است برای ادارۀ زندگی بشر برنامه و نظریه دارد، موضوعات اقتصادی است. البته باید توجه داشت که در اسلام، اصل بر اعتقاد است، نه اقتصاد.

واژگان کلیدی

کسب وکار حلال، مفهوم شناسی، اخلاق کسب وکار، بازار اسلامی.

طرح مسئله

بی شک یکی از دغدغه های مهم هر مکتب و نظام فکری که مدعی است، برای ادارۀ زندگی بشر برنامه و نظریه دارد، موضوعات اقتصادی است. مقالۀ حاضر با بررسی مفهوم کسب­وکار حلال از دیدگاه اسلام و موضوعات مرتبط با آن درصدد شناخت وضع مطلوب کسب­وکار از منظر اسلام است. در این تحقیق، نخست به مفهوم کسب­وکار حلال می­پردازیم و سپس اصول و معیارهای اسلامی در کسب­ وکار را بیان می­ کنیم.

مفهوم کسب وکار حلال از منظر اسلام

به نظر می­ رسد که معنای کلمه trade بسیار به معنای کلمه بیع نزدیک است. شهید ثانی در شرح لمعه معنای بیع را این گونه بیان می­ کند: هو ای عقد البیع الإیجاب و القبول الدالان علی نقل الملک بعوض معلوم و هذا کما هو تعریف للعقد یصلح عاملی تعریفا للبیع نفسه (عاملی،1410، ص221) در مقالۀ حاضر، معنای مدنظر از کلمۀ کسب­وکار، کلی ­ترین معنای آن است؛ یعنی تمام فعالیت­ هایی که انسان به منظور کسب سود در جهت تأمین نیازهای مادی خود انجام می­ دهد. بنابراین، کسب­ وکار فعالیت­ هایی است که فرد تحت عنوان کارمند در سازمانی بزرگ یا کوچک انجام می ­دهد یا اقداماتی است که وی در قالب فعالیت­ های اقتصادی خُرد بدان می­ پردازد.

معناشناسی حلال

به طور خلاصه حلال را به این دلیل حلال گفته اند که کلمۀ حلّ در اصل، به­ معنای بازکردن گره است؛ همچنان که در مقابل آن، کلمه عقد، به­ معنای گره و گره ­زدن و پای بستن است و گره­ باز کردن نوعی آزادکردن است و حلال بودن چیزی برای انسان نوعی آزادی است برای او (طباطبایی، 1374 ، ج 3، ص 534). برای شناخت مفهوم حلال از دیدگاه قرآن، تمام آیاتی که از این ریشه هستند، برشمرده می­ شوند. درمجموع، 51 بار این ریشه در قرآن تکرار شده است که این 51 کلمه در 21 سوره و در 43 آیه آمده­اند. البته، معنای برخی از این کلمه­ها با معنای مدنظر در پژوهش متفاوت است که کنار گذاشته می­ شوند.

شاخص­ های اسلامی در کسب ­وکار

فلسفۀ وجودی تمام سازمان­ ها، صرف­ نظر از نوع فعالیتشان را می­توان ایجاد ارزش از طریق رفع نیاز مشتریان دانست. در این صورت، هم خواسته­ های مشتری موضوعیت می­ یابد و فرد کسب سود را در کنار کسب رضایت مشتری دنبال می کند و هم خواسته­ ها و نیازهای مشتری تا آنجایی به رسمیت شناخته می­ شود که با رضایت الهی منافات نداشته؛ بلکه در طول آن باشد.

  • شاخص اسلامی حقوق و دستمزد در بازار کار

یکی از موضوعات بسیار مهمی که در روایات بر آن تأ کید فراوان شده است، معلوم کردن دستمزد اجیر در ابتدای به کارگماری وی است؛ به این صورت که مشخص شود در قبال چه کاری، چه میزان به وی پرداخت خواهد شد. در اقتصاد اسلامی، مکتب اقتصادی بایسته­ ها و نبایسته ­های بازارهای اقتصادی، از جمله بازار کار را با استفاده از متن­های دینی روشن می­کند.

  • شاخص­های اسلامی در خریدوفروش

بخشی از روابط تجاری هر سازمانی با فروشندگان و تأمین­ کنندگان مواد اولیۀ سازمان است و درنهایت، محصول نهایی برای اینکه به مصرف برسد، باید ازطریق عرضه کنندگان توزیع شود؛ از این رو بخشی از تعاملات معمول سازمان­ ها با این دو حلقه خواهد بود.

1.2. نهی از سوگند خوردن

2.2. پس گرفتن کالا

3.2. نداشتن بدهی

در روایات از یک سو، افراد را از گرفتن وام و مدیون کردن خود به دیگری بازداشته ­اند. و از سوی دیگر، درصورتی که فرد نتواند مخارج زندگی خود را تأمین کند، به او اجازۀ گرفتن وام داده شده است. پس، در وهلۀ اول، بر کسب روزی ازطریق کار و تلاش تأ کید شده است و اگر به دلایلی این کار ممکن نشد، فرد اجازه دارد از دیگری وام بگیرد.

4.2. سود منصفانه

سودگرفتن یکی از موضوعات بسیار بحث­ برانگیز و مهم در کسب ­وکار است. در روایت­ ها ضرر رساندن به مؤمن کاری حرام معرفی شده است. بنابراین سود دریافتی باید به­ گونه ­ای باشد که این اصل را خدشه ­دار نکند.

5.2. دخالت نکردن در معامله دیگران

6.2. انصاف در معامله

7.2. چانه زنی

8.2. کم فروشی نکردن

9.2. پس گرفتن کالای معیوب

3. شاخص اسلامی در توزیع محصول

یکی از گناهان بزرگی که در کسب و کار از آن بسیار نهی شده است، احتکار است.

برای احتکار تعریف­ هایی بیان شده است:

• حبسی که موجب نبود یا کمبود شدید کالا در بازار شود و براثر آن، مردم به تنگنا و یا سختی افتند.

• حبسی که به موجب آن، قیمت کالا در بازار افزایش می­ یابد؛ ولی مردم در تنگنا و سختی نخواهند افتاد.

• حبس کالا به منظور جلوگیری از رکود و کسادی در بازار و ایجاد رونق.

• حبسی که مصرف کنندگان و نه عرضه­ کنندگان برای ذخیره­ سازی قوت سالیانه، نه تجارت انجام می­ دهند (سبحانی، 1380 ، ص 66)

  • شاخص ­های اسلامی در مصرف

اسراف به معنی تجاوز از حد و از گناهان بزرگ و موجب پیامدهای ناگوار است و بنابراین هرگونه مخارجی که با توجه به موازین عقلی و شرعی و مقتضیات اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و فردی از حد لازم تجاوز کند، اسراف است.

  • شاخص ­های اسلامی در تبلیغات و ترویج محصول

یکی از مباحث بسیار مهم مطرح شده در ادبیات متعارف مدیریت بازاریابی، تبلیغات برای محصول است که در ذیل یکی از چهار رکن اصلی بازاریابی، یعنی فعالیت ­های ترویجی مطرح می­شود. تبلیغ محصول، داده­ های لازم برای رفع جهل مشتری دربارۀ محصول را فراهم و به او کمک می­ کند که بتواند با توجه به نیاز و درآمد خود دربارۀ خرید یا نخریدن کالایی تصمی می­گیرد.

فریب در کسب وکار مصداق ­های متعددی دارد که مهم­ترین آن، فریب در عرضۀ محصول است و شکل غالب آن این است که فروشنده ویژگی­ های محصول را برخلاف آنچه هست، معرفی می ­کند.

  • شاخص ­های کلی بازار اسلامی
  • 1.6. آسان گیری در کسب و کار
  • 2.6. وفاداری
  • 3.6. عدالت
  • 4.6. نهی از ربا

نتیجه:

 قرآن با نهی از اسراف و بیان ضررهای آن و دعوت به میانه روی در تمام جنبه­ های زندگی، درحقیقت بهترین الگوی مصرف را برای داشتن زندگی سعادتمندانه به آدمیان عرضه کرده است. همچنین، در اسلام بر کار و تلاش برای به دست آوردن روزی حلال تأ کید فراوانی شده است و از نگاه آموزه های دینی، پاکترین درآمدها از آنِ کسی است که دارایی اش را از راه معامله و تجارتی صحیح و درست به دست آورده باشد. احتکار، ربا، قاچاق، غش در معامله، گران فروشی و کم فروشی از مصداق ­های آفت در تجارت سالم هستند. بنابراین، برای دستیابی به کسب وکار حلال باید اصول و معیارهای اصلی، همچون آسان­گیری در کسب وکار، وفاداری به پیمان­ها در معامله، رعایت عدالت، دخالت نکردن در معاملۀ دیگران و حذف ربا از معاملات، در بازار اسلامی مد نظر گرفته شود.

دانلود مقاله:  سعید-مسعودی-پور-مفهوم-شناسی-و-شاخص-های-کسب-و-کار-حلال-از-دیدگاه-اسلام.pdf [حجم: 447.45 کیلوبایت] (تعداد دانلود: 4)
مشاهده آنلاین فایل: سعید-مسعودی-پور-مفهوم-شناسی-و-شاخص-های-کسب-و-کار-حلال-از-دیدگاه-اسلام.pdf 

99/12/20